Τεχνητή Νοημοσύνη και Βιονικός Άνθρωπος:

Μια ανάγκη για επαναπροσδιορισμό των ορισμών.

Με αφορμή την συζήτηση που είχαμε κάνει στο μάθημα της Εφαρμοσμένης Ηθικής για τα βελτιωτικά και την ευγονική, μου ήρθε στο μυαλό μια εικόνα που είχα από ένα κόμικ που είχα διαβάσει παλιά. Στο κόμικ ο ήρωας ήταν ένας επαγγελματίας δολοφόνος μια τρομοκρατικής οργάνωσης που μετά από ένα ατύχημα βρισκόταν σε ένα αυστριακό νοσοκομείο. Το κόμικ λαμβάνει χώρα στο μακρινό 2270 μ.Χ και δείχνει την θεραπεία που κάνει.
Η θεραπεία περιλαμβάνει εμφύτευση μικροτσίπ για την μνήμη που έχει πάθει ζημιά, κάποια άλλα για το νευρικό σύστημα ώστε να μπορέσει να ξαναπερπατήσει, μια προσθήκη βιονικούη ματιού και πολλές άλλες εμφυτεύσεις τεχνητών μηχανημάτων για την βελτίωση της κατάστασής του. Ο ήρωας είχε από προηγούμενο επεισόδιο, εγκαταστήσει νανομηχανές στο σώμα του για περισσότερη αντοχή, δύναμη και ταχύτητα.
Η ομοιότητα μεταξύ της λειτουργίας των βελτιωτικών φαρμάκων, της γενετικής βελτιωτικής τεχνολογίας και των εμφυτευμάτων είναι πρόδηλη. Όλα έχουν τον ίδιο σκοπο (την βελτίωση των ικανοτήτων του ανθρώπου) μόνο που μεταχειρίζονται διαφορετικά μέσα. Τα βελτιωτικά φάρμακα μας παρέχουν με βοηθητικές ουσίες, η γενετική τεχνολογία επεμβαίνει στα γονίδια μας, η εμφυτευτική αντικαθιστά τα όργανα με άλλα καλύτερα.
Αναρωτιέμαι όμως. Αν εγώ έχω ένα τρομακτικό δυστύχημα ή έχω δυσλειτουργίες σε όργανα του σώματος μου και αντικαταστήσω τα χέρια μου, τα πόδια μου, την καρδιά μου, το στομάχι μου, το συκώτι μου, τα μάτια μου και τα αυτιά μου, με τεχνητά, θα εξακολουθώ να είμαι άνθρωπος; Ή, για να θέσω αλλιώς το ερώτημα, αν αντικαταστήσω το σώμα μου ή την συντριπτική πλειοψηφία αυτού, για να βελτιωθώ, με τεχνητά καλύτερα μέρη, θα εξακολουθώ να λέγομαι άνθρωπος ή θα είμαι ένα καινούριο είδος, ένα ανθρωποειδές; Κατα πόσο, δηλαδή το ανθρώπινο σώμα ως ύλη και είδος συμβάλλει στον ορισμό του ανθρώπινου είδους.
Λογικά το σώμα του ανθρώπου δεν παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στον ορισμό του ανθρώπου. Άλλωστε έχουμε πολλά δείγματα αμερικάνικης υποκουλτούρας όπου μαγικοί μεταφορείς συνειδήσεως μεταφέρουν την προσωπικότητα ένος ανθρώπου σε ρομπότ. Εκεί φαίνεται καθαρά ότι αν και το σώμα είναι καθαρά μεταλλικό, εντούτοις η προσωπικότητα παραμένει αναλοίωτη και ο πρωταγωνιστής συμπεριφέρεται καθ’ όλα σαν φυσικολογικός άνθρωπος.
Είναι η προσωπικότητα αυτό που μας ορίζει σαν ανθρώπους; Σε μια μαθηματική εξίσωση θα μπορούσαμε να πούμε ότι άνθρωπος = η προσωπικότητα του;
Πολύ φοβάμαι ότι ακόμα και αυτό δεν στέκει ικανοποιητικά. Διότι αν η προσωπικότητα μας κάνει τόσο μοναδικούς τότε τι μπορούμε να πούμε για την τεχνητή νοημοσύνη, που βελτιώνεται μέρα με την ημέρα; Είναι η τεχνητή νοημοσύνη άνθρωπος; Σαφώς όχι! Γιατί όμως; Αφού μπορεί να εκτελεί εξίσου λογικές διεργασίες με εμείς, να μιλά και να εκφράζεται, να επικοινωνεί όπως εμείς, με τα κατάλληλα αισθητήρια όργανα θα μπορεί να αντιλαμβάνεται τον κόσμο όπως εμείς και με την εξέλειξη θα μπορεί και να νιώθει συναισθήματα, φόβο, αγάπη, ζήλεια. Το σενάριο δεν το έγραψα εγώ. Το έχουμε δει τόσο στο «The Matrix Revolutions» όπου το πρόγραμμα μιλάει για αγάπη και στο «I Robot» όπου το ρομπότ νευριάζει και αισθάνεται θυμό.
Μια καλή απάντηση δίνεται στην δεύτερη ταινία όταν ο ΓουίλΣμίθ λέει ότι «You have simulated fear. Have you simulated fear before»? Είναι όμως αλήθεια αυτό; Αν το ρομπότ εξωμοιώνει τα συναισθήματα και τις λογικές διεργασίες γιατί εμείς δεν το κάνουμε; Μήπως και εμείς δεν μαθαίνουμε κάποιες λειτουργίες μέσα στον οικογενειακό και κοινωνικό μας περίγυρο;
Αναρωτιέμαι αν ένα ρομπότ έχει ζωή. Μπορεί να μην αναπνέει αλλά ούτε και οι αμοιβάδες αναπνέουν με τον τρόπο που ξέρουμε. Η κάυση γίνεται εντούτοις. Μπορεί να μην αναπτύσσονται αλλά αν «ανάπτυξη εννούμε την ποσοτική και την ποιοτική αύξηση του οργανισμού τότε μπορούμε να το κάνουμε προσθέτοντας νέα εξαρτήματα. Όπως εμείς και το ρομπότ φθείρεται και κάποια στιγμή παύει να λειτουργεί. Μπορούμε να πούμε ότι πεθαίνει; Μπορούμε να πούμε ότι όταν λειτουργεί για πρώτη φορά ότι γεννιέται; Μπορέι να μην έχει ζωή βιολογική όπως εμάς. Μήπως όμως έχει μια τεχνητή ζωή; Μπορούμε να πούμε ότι ένα ρομπότ με τεχνητή νοημοσύνη «ζει» τεχνητά;
Ας φανταστούμε ένα σενάριο (παρμένο πάλι από την ταινία «The Matrix Revolutions») όπου μια τεχνητή νοημοσύνη καταλαμβάνει ένα ανθρώπιν ο σώμα σαν το δικό μας. Τότε τι γίνεται; Έχει ζωή σαν και εμάς, εκτελεί όλες τις λειτουργίες της ζωής, έχει και προσωπικότητα πανομοιότυπη με την δική μας. Είναι σε αυτή την περίπτωση άνθρωπος; Το ίδιο πράγμα με προβληματίζει στον «Φρανκεστάιν ή ο σύγχρονος προμηθέας». Είναι το τέρας του Φρανκεστάιν άνθρωπος; Είναι κάτι άλλο; Είναι τα νεκρά σώματα που απαρτίζουν το σώμα του, σώμα ανθρώπινο;
Μήπως τελικά το επόμενο στάδιο στην εξέλιξη του ανθρώπου είναι ένα κράμα ανθρώπου και μηχανής που θα αυξάνει την σωματική και πνευματική δραστηριότητα του; Μπορεί να είναι και έτσι αλλά τηρώ κάποιες επιφυλάξεις. Αν (και αυτό ισχύει και στην γενετική βελτιωτική) οι άνθρωποι μπορούν να αυξήσουν τόσο πολύ τις ικανότητες τους, πως θα χρησιμοποιηθεί αυτό; Μπορεί κάποιος να επωφεληθεί από αυτές τις τεχνολογίες για να φτιάξει τέλειους στρατιώτες ή δολοφόνους (για να θυμηθούμε και το κόμικ) και να καταλάβει τον κόσμο; Πως θα χρησιομοποιηθούν αυτές οι δυνατότητες βελτίωσεις, αυτό πιστεύω είναι το πιο καίριο ερώτημα που πρέπει επιτακτικά να απαντηθεί. Διότι, εμείς οι άνθρωποι, δεν το έχουμε σε τίποτα, με τέτοιες τεχνολογίες, να δημιουργήσουμε νέες Χιροσίμες.